Erfgoededucatie is geen geschiedenisles

Door Rolf Vonk:
De heemkundekringen van de gemeente Moerdijk gingen onlangs aan de slag met de tweedelige cursus ‘Erfgoededucatie de ‘basis’ en ‘Erfgoededucatie maken’ van Erfgoed Brabant.

De cursus werd georganiseerd op verzoek van San Vermaas, gemeentelijk intermediair voor cultuureducatie. Zij zag de cursus als een mooie gelegenheid om de lokale heemkundekringen kennis te laten maken met de wijze waarop erfgoed met cultuureducatie verbonden is. Veel heemkundekringen spelen een belangrijke rol in het onderzoeken, bewaren en vertellen van de lokale geschiedenis. Bij erfgoededucatie is dat een belangrijk ingrediënt, maar niet het enige uitgangspunt. In de cursus kregen de deelnemers inzicht in hoe erfgoededucatie zich verhoudt tot het onderwijscurriculum. Met tal van werkvormen onderzochten zij erfgoededucatie aan de hand van geschiedenis- of aardrijkskundedidactiek, maar ook vanuit kunstzinnige oriëntatie en burgerschap. Betekenisvolle erfgoededucatie kan al in kleine dingen zitten. Zo vormde een schilderij van de suikerindustrie in het Museum Zevenbergen van heemkundekring Willem van Strijen een prachtig aanknopingspunt om met leerlingen het gesprek te voeren over verschillende perspectieven op de historische betekenis daarvan voor Zevenbergen.

Onderwijstaal
Een belangrijk inzicht voor de heemkundekringen was de wijze waarop erfgoededucatie in de provincie Noord-Brabant is ingebed in de infrastructuur van cultuureducatie en wie welke rol daarin speelt. De ‘onderwijstaal’ die daarin gebruikelijk is, blijkt voor heemkundekringen niet vanzelfsprekend. Je deze taal eigen maken is van belang als je als gesprekspartner met het onderwijs en culturele partners aan tafel wilt zitten om erfgoededucatiete ontwerpen. Denk bijvoorbeeld aan de drie culturele vermogens (creërend, receptief en reflectief vermogen) die als onderdeel van het Cultuurtraject Brabant én het nieuwe onderwijscurriculum gebruikt worden om scholen te helpen bij het ontwikkelen en uitvoeren van cultuureducatie. Het vertellen van een historisch verhaal – een kwaliteit van veel
heemkundekringen – is bijvoorbeeld onderdeel van het creërend vermogen. Dat een leerling zich voor dat verhaal kan openstellen, behoort tot het receptief vermogen. Het onderzoeken wat dat verhaal voor betekenis voor de leerling heeft, past dan weer bij het reflectieve vermogen. Heemkundekringen beschikken over tal van historische lokale verhalen. Maar welk verhaal daarvan is betekenisvol voor het heden? Waar kan een leerling zich nu mee verbinden? Die vragen blijken niet altijd eenvoudig te beantwoorden. Het vraagt kennis van je eigen historische collectie en de wijze waarop die kan bijdragen aan inzichten in de wereld van nu. Het liefst aan maatschappelijke vraagstukken die voor het onderwijs relevant zijn, zoals klimaat, morele dilemma’s, burgerschap of persoonsvorming. Zo speelt bij alle heemkundekringen in Moerdijk het verhaal van de Watersnoodramp uit 1953 een rol. We zijn bij erfgoededucatie niet zozeer op zoek naar eindeloze getuigenissen of jaartallen, maar naar een onderliggende waarde als veiligheid en de historische ‘les’van waterbeheer voor de huidige samenleving en de betekenis van klimaatadaptatie. In die hedendaagse context kunnen historische verhalen een onmisbare basis vormen voor erfgoed bewustzijn en betekenisvolle erfgoededucatie.

Kansrijk
De cursus was soms confronterend voor deelnemers. De veelzijdigheid van erfgoededucatie kwam om de hoek kijken en daarbij kwam ook het besef dat de huidige werkwijze en zienswijze van een heemkundekring wellicht helemaal niet aansluit bij het onderwijs. Dit leek ontmoedigend, omdat er nu niet het idee was dat er direct een concrete stap gezet kon worden in het aanbod richting scholen. Toch zagen de heemkundekringen de cursus als kans. Er moet gebouwd worden aan een lokaal netwerk voor erfgoededucatie en je moet zelf grip krijgen op de materie en je eigen positionering als vrijwilligersorganisatie daarin. De mogelijkheden zijn niet oneindig, maar een heemkundekring heeft veel te bieden. In het najaar van 2025 pakken de heemkunde kringen van de gemeente Moerdijk de draad verder op.

Lees hier het Nieuwsitems  De Koerier hier volledig:
De Koerier-Erfgoededucatie Museum Zevenbergen